Bốn mươi năm trước, vào ngày 26 tháng 4 năm 1986, thế giới đã chấn động bởi thảm họa do con người gây ra lớn nhất trong lịch sử – tai nạn tại Nhà máy Điện hạt nhân Chornobyl. Hôm nay, chúng ta tưởng niệm các nạn nhân của thảm kịch này và tri ân lòng dũng cảm của những con người đã đứng trên tuyến đầu đối mặt với “cái chết vô hình”.

Tuy nhiên, Chornobyl không chỉ là câu chuyện về một sự cố kỹ thuật; đó còn là bản cáo trạng đối với một hệ thống Xô Viết được xây dựng trên tội ác và những lời dối trá có hệ thống – một chế độ mà nước Nga ngày nay đang tìm cách khôi phục.

Quy mô của thảm họa là chưa từng có tiền lệ: mức phóng xạ tại lò phản ứng bị phá hủy đạt tới 20.000 roentgen, trong khi liều gây chết người chỉ khoảng 500 roentgen trong vòng 5 giờ. Lượng chất phóng xạ phát tán lớn gấp 30 lần sức công phá của quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima. Hơn 300.000 người buộc phải rời bỏ nhà cửa vĩnh viễn, và tổng cộng khoảng 8,5 triệu người trên khắp châu Âu đã bị phơi nhiễm phóng xạ. Vùng Cấm vẫn có diện tích tương đương Luxembourg, và khu vực trong bán kính 10 km quanh nhà máy sẽ không an toàn cho con người sinh sống trong suốt 20.000 năm tới.

Chế độ Xô Viết không chỉ chịu trách nhiệm về những vi phạm an toàn dẫn đến tai nạn. Tội ác lớn nhất của họ là sự che giấu có chủ đích: thế giới không hề biết về thảm họa trong ít nhất hai ngày, trong khi chính quyền giữ kín thông tin với người dân của mình suốt nhiều tuần. Ngày 1 tháng 5 năm 1986, khi phóng xạ đã lan rộng, hàng nghìn người tại Kyiv vẫn bị buộc phải tham gia các cuộc diễu hành.

Ngày nay, Moscow tiếp tục truyền thống dối trá đó, sử dụng các cơ sở hạt nhân như công cụ đe dọa. Nga không rút ra bất kỳ bài học nào; ngược lại, họ đã biến nguy cơ hạt nhân thành vũ khí.

Kỷ niệm 40 năm là dịp để tưởng nhớ các anh hùng. Chúng ta tri ân khoảng 600.000 “liquidator” – những người đã góp phần cứu thế giới bằng chính sức khỏe và sinh mạng của mình.

Ngày nay, tại Ukraine, một thế hệ anh hùng mới đã xuất hiện – đó là các cán bộ ngành năng lượng và chuyên gia hạt nhân. Trong suốt mùa đông 2025–2026, dưới các đợt tấn công quy mô lớn của Nga, họ đã duy trì kiểm soát các lò phản ứng trong điều kiện khắc nghiệt, sau những lần dừng khẩn cấp do các cuộc tấn công vào trạm biến áp và các đợt xâm nhập bằng máy bay không người lái. Sự chuyên nghiệp của họ một lần nữa đã cứu cả châu lục khỏi bờ vực thảm họa.

Một hành động đặc biệt tàn bạo là cuộc tấn công bằng UAV của Nga vào Công trình Bao che An toàn Mới (NSC) vào tháng 2 năm 2025. Vụ tấn công đã làm hư hại cả lớp vỏ ngoài và bên trong của mái vòm bảo vệ tổ máy số 4 bị phá hủy, đồng thời vô hiệu hóa hệ thống cần cẩu chính.

Ukraine hoan nghênh vai trò dẫn dắt của Pháp, cùng những nỗ lực của G7, Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) và Liên minh châu Âu (EU) trong việc khôi phục công trình đặc biệt này. Chúng tôi kỳ vọng vào các cam kết cụ thể tại Hội nghị Nhà tài trợ Quốc tế sẽ được tổ chức tại Kyiv vào ngày 26 tháng 4 năm 2026.

Thông điệp của chúng tôi trong ngày hôm nay rất rõ ràng: đã đến lúc chấm dứt hành vi tống tiền hạt nhân. Chúng tôi kêu gọi tất cả các quốc gia coi trọng ổn định toàn cầu. Vai trò của quý vị trong việc gia tăng áp lực đối với bên gây hấn là vô cùng quan trọng. Cộng đồng quốc tế phải chứng minh rằng mình đã rút ra bài học từ năm 1986.

Cần phải cô lập hoàn toàn ngành công nghiệp hạt nhân của Nga, áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Rosatom, và hạn chế quyền của bên gây hấn trong khuôn khổ IAEA. Ukraine đề xuất sửa đổi Quy chế của Cơ quan nhằm cho phép hạn chế quyền của các quốc gia vi phạm các nguyên tắc an toàn hạt nhân.

Nga phải ngay lập tức trao trả quyền kiểm soát Nhà máy Điện hạt nhân Zaporizhzhia cho đơn vị vận hành hợp pháp – Ukraine.

Mỗi hệ thống phòng không và mỗi tên lửa đánh chặn bổ sung bảo vệ các thành phố và nhà máy điện hạt nhân của Ukraine chính là bảo đảm cho sự ổn định của châu Âu.

Đừng chờ đợi một Chornobyl mới. Hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ sự sống.